Bewust Gezonder doe je Samen met Shiva Tree

Hormonen in Balans

Wij mensen voelen zich allemaal op een bepaalde manier. Het wordt tijd dat wij een nog diepere kijk gaan nemen binnen ons lichaam om erachter te komen hoe wij ons uitermate fit, gezond en goed kunnen voelen. Dit alles is vanuit de ideologie dat wij als het ware een complex mechanisme zijn. Dit mechanisme werkt elektrisch en chemisch en heeft een belangrijke interactie met elkaar. Neuronen zie ik hierbij als elektrisch, want dit zijn elektrische impulsen die rondschieten en geleiden. Hormonen zie ik als chemisch, omdat deze geproduceerd worden door onze klieren en vervolgens direct in ons bloed terecht komen, waardoor wij ons op een bepaalde manier gaan voelen.

Hormonen worden gecreëerd door onze klieren en deze klieren vormen samen het zogeheten endocriene stelsel. 

Het endocriene stelsel is een reeks klieren die hormonen produceren en uitscheiden die het lichaam voor een groot aantal functies gebruikt. Deze controleren veel verschillende lichaamsfuncties, waaronder:

  • Ademhaling
  • Stofwisseling
  • Voortplanting
  • Zintuiglijke waarneming
  • Beweging
  • Seksuele ontwikkeling
  • Groei

Hormonen worden door klieren geproduceerd en in de bloedbaan naar de verschillende weefsels in het lichaam gezonden. Zij sturen signalen naar die weefsels om hun te vertellen wat zij moeten doen. Wanneer de klieren niet de juiste hoeveelheid hormonen produceren, ontstaan ziekten die vele aspecten van het leven kunnen beïnvloeden.


De belangrijkste hormoonproducerende klieren zijn:

Hypothalamus: De hypothalamus is verantwoordelijk voor de lichaamstemperatuur, de honger, de stemming en het vrijkomen van hormonen uit andere klieren; en regelt ook de dorst, de slaap en de geslachtsdrift.

Hypofyse: De hypofyse, die als de “hoofdcontrole klier” wordt beschouwd, regelt de andere klieren en maakt de hormonen die de groei stimuleren.

Bijschildklier: Deze klier regelt de hoeveelheid calcium in het lichaam.

Pancreas: Deze klier produceert de insuline die helpt de bloedsuikerspiegel onder controle te houden.

Schildklier: De schildklier produceert hormonen die helpen bij de verbranding van calorieën en de hartslag.

Bijnieren: De bijnieren produceren de hormonen die de geslachtsdrift regelen en cortisol, het stresshormoon.

Pijnappelklier: Deze klier produceert melatonine die de slaap beïnvloedt.

Eierstokken: Alleen bij vrouwen scheiden de eierstokken oestrogeen, testosteron en progesteron af, de vrouwelijke geslachtshormonen.

Testikels: Alleen bij mannen, produceren de testikels het mannelijke geslachtshormoon, testosteron, en produceren sperma.


Hormonen en humeur

Veel vrouwen zullen beamen dat vrouwelijke geslachtshormonen een grote invloed op de stemming kunnen hebben. Dit uit zich elke maand tijdens de cyclus, maar ook tijdens de zwangerschap en de overgang. Bij een gemiddelde cyclus van vier weken zijn iedere week de hormoonniveaus anders. De maandelijkse cyclus, in combinatie met factoren als eetpatroon, stress, gezondheid, beweging en ervaringen op het werk en in het privéleven, beïnvloedt hoe een vrouw zich van week tot week voelt.


Geslachtshormonen

De hypofyse regelt de hormoonproductie van onder andere de geslachtshormonen.
Onder invloed van het follikelstimulerend hormoon (FSH) en het luteïniserend hormoon
(LH) wordt de productie van oestrogenen, progestagenen en testosteron geregeld.


Oestrogeen

De belangrijkste natuurlijke oestrogenen zijn oestradiol (vooral in vruchtbare vrouwen), oestriol (vooral in zwangere vrouwen) en oestron (vooral in vrouwen na de menopauze). Oestrogenen spelen voornamelijk een rol bij de ontwikkeling van de geslachtskenmerken en bij de vruchtbaarheid. Oestrogenen zijn stimulerende hormonen. Ze staan erom bekend te zorgen voor een positief gevoel. Als tijdens de cyclus het oestradiol stijgt, voel je je beter en kun je beter omgaan met stress. Je bent optimistisch en vol energie.
Onder invloed van oestradiol vindt de opbouw van het baarmoederslijmvlies plaats. Halverwege de cyclus is er een duidelijke piek in de oestrogeenspiegel, waardoor de eisprong plaatsvindt. Daarna daalt het niveau weer. Oestrogenen worden gebruikt als een onderdeel van orale anticonceptiva, hormonale
therapie, en andere behandelingen voor aandoeningen op het hormonale systeem. Bij een tekort aan oestradiol vindt er (bijna) geen eisprong plaats en kan er haaruitval plaatsvinden. Ook kan een tekort botontkalking veroorzaken. Een te hoog oestrogeengehalte zorgt voor extra vetopslag. Te veel oestrogeen verhoogt het risico op hart- en vaatziekten en op kanker.


Progestageen

Het belangrijkste progestageen is progesteron. Progesteron is een kalmerend hormoon.
Progesteron remt het seksuele verlangen en geeft een goed gevoel van verzadiging, rust, ontspanning, passiviteit en slaperigheid. De belangrijkste rol van progesteron is het in stand houden van het baarmoederslijmvlies tijdens de zwangerschap. Het wordt na de eisprong in de eierstokken aangemaakt en bevordert het innestelen van een eventueel bevruchte eicel en de verandering van het baarmoederslijmvlies. Wanneer er geen bevruchting van de eicel plaatsvindt, neemt de progesteronaanmaak af. Als gevolg hiervan wordt het baarmoederslijmvlies afgebroken en start de menstruatie. Tekorten aan progesteron geven vrij spel aan de prikkelende werking van oestrogenen en andere stimulerende hormonen. Vrouwen zijn in het tweede gedeelte van hun menstruatiecyclus (als er geen bevruchting heeft plaatsgevonden) vaak geïrriteerd en prikkelbaar doordat ze te weinig progesteron aanmaken.


Testosteron

Testosteron is een androgeen. Dat betekent dat het de ontwikkeling van mannelijke kenmerken stimuleert. Het meeste testosteron dat wordt geproduceerd in de eierstok, wordt omgezet in het vrouwelijke
geslachtshormoon bestanddeel, oestradiol. Bij vrouwen stimuleert testosteron de groei van skeletspieren en schaamhaar en stimuleert het de talgproductie. Testosteron zorgt er ook voor dat je meer zin krijgt in seks. Het is dan ook niet verrassend dat dit hormoon stijgt vlak voor de eisprong.


Estrogeen

Estradiol (E2) is de krachtigste van de drie natuurlijke oestrogenen, waartoe ook estron (E1) en estriol (E3) behoren. Oestrogenen spelen een belangrijke rol bij het stimuleren van de groei van de voortplantingsweefsels, het gezonde botten, het verhogen van de niveaus van neurotransmitters in de hersenen, en helpen het cardiovasculaire systeem gezond te houden. Een laag ESTRADIOL gehalte bij premenopauzale vrouwen is ongebruikelijk, tenzij zij een anovulatoire cyclus (geen ovulatie) hebben of anticonceptiepillen slikken, die de endogene (in het lichaam gemaakte) productie van oestrogenen kunnen onderdrukken door de eierstokken.

Een laag oestradiolgehalte komt veel vaker voor bij postmenopauzale vrouwen of bij vrouwen van elke leeftijd bij wie de eierstokken operatief zijn verwijderd (oophorectomie) en/of bij vrouwen die niet zijn behandeld met hormoon vervanging. Symptomen en aandoeningen die vaak in verband worden gebracht met een tekort aan oestrogeen tekort zijn opvliegers, nachtelijk zweten, slaapstoornissen, wazig denken, vaginale droogheid, incontinentie, dunner wordende huid, botverlies, en hartkloppingen.


HOOG ESTRADIOL

bij premenopauzale vrouwen wordt meestal veroorzaakt door overmatige productie van androgenen (testosteron en DHEA) door de eierstokken en bijnieren, die worden omgezet in oestrogenen door het “aromatase enzym dat zich in vetweefsel bevindt. Wanneer de oestrogeenspiegel hoog is bij postmenopauzale vrouwen, is dit meestal te wijten aan oestrogeensupplementatie of een trage klaring uit het lichaam (trage leverfunctie).

Overtollige oestrogeenspiegels, vooral in combinatie met een laag progesterongehalte, kan leiden tot de symptomen van “oestrogeendominantie”, waaronder: stemmingswisselingen, prikkelbaarheid, angst, waterretentie, fibrocysteuze borsten, gewichtstoename in de heupen, veranderingen in de bloedingen (als gevolg van overgroei van de baarmoederslijmvlies en baarmoeder fibromen) en schildklier tekorten.

Estradiol, zelfs bij normale, premenopauzale niveaus, kan oestrogeendominantie symptomen veroorzaken indien niet in evenwicht gebracht door voldoende progesteron. Dieet, lichaamsbeweging, voedingssupplementen, kruisbloemige groente-extracten, kruiden en voedingsmiddelen die natuurlijke aromataseremmers zijn en bio-identiek progesteron kunnen helpen om de oestrogeen en symptomen, op natuurlijke wijze.


Progesterone

Progesteron wordt geproduceerd in de eierstokken met ongeveer 10-30 mg progesteron per dag tijdens de
laatste helft van de menstruatiecyclus (luteale fase). Jongere vrouwen met regelmatige cycli maken over het algemeen voldoende progesteron aan, in overeenstemming met hun minder symptomen hebben van oestrogeen overvloed. Progesteron is belangrijk in normale menstruele cycli, borstontwikkeling, behoud van zwangerschap, het ontspannen van bloedvaten en het beïnvloeden van neurotransmitters in de hersenen.


LAAG PROGESTERONE

bij premenopauzale vrouwen komt vaker voor bij anovulatoire cycli, (geen ovulatie), luteale insufficiëntie (ovulatie met lage progesteronproductie), of het gebruik van anticonceptiemiddelen die synthetische
progestativa bevatten. Een lager niveau van progesteron komt vaker voor bij postmenopauzale
vrouwen die niet meer ovuleren, bij wie hun eierstokken zijn verwijderd, of die synthetische progestativa in HRT (Provera) gebruiken. Synthetische progestativa worden niet gedetecteerd door de zeer specifieke immunoassays die gebruikt worden om progesteron te kwantificeren.


HOOG PROGESTERONE

bij normale premenopauzale en postmenopauzale vrouwen kan optreden bij overmatige supplementatie, incidentele blootstelling (b.v., overdracht van iemand die progesteron crème), en/of een trage
metabolisme. Transdermaal (via de huid) wordt progesteron goed geabsorbeerd bij fysiologische niveaus (10-30 mg/ dag). Progesteron resultaten hoger dan het referentiebereik kunnen voorkomen bij
topische doses van meer dan 30 mg. Opmerking: een aanzienlijk aantal personen in dit bereik zijn zonder nadelige symptomen, wat erop wijst dat een hoge progesterongehalte geassocieerd is met weinig bijwerkingen. Symptomen van hoog progesteron zijn relatief goedaardig en omvatten overmatige slaperigheid, duizeligheid, opgeblazen gevoeligheid voor gist infecties, en functionele oestrogeen
tekort (meer problematisch wanneer oestradiolspiegels laag/laag normaal zijn).


VERHOUDING PROGESTERON/OESTRADIOL

De ideale verhouding van progesteron/ oestradiol varieert van 100-500 in premenopauzale en postmenopauzale vrouwen die supplementeren met progesteron. De ideale verhouding is niet bruikbaar bij postmenopauzale vrouwen met lage oestrogeenspiegels en vrouwen die synthetische hormonen gebruiken;
b.v. orale anticonceptiva of conventionele hormoonvervangingstherapie (HRT).

 

TESTOSTERON

Testosteron is een anabool hormoon dat hoofdzakelijk wordt geproduceerd door de eierstokken
bij vrouwen en de teelballen bij mannen, en in mindere mate in de bijnieren. Het is essentieel voor de aanmaak van energie, behoud van een optimale hersenfunctie (geheugen), regulering van het immuun
systeem, en de opbouw en instandhouding de integriteit van structurele weefsels zoals huid, spieren en botten. Premenopauzaal testosteronspiegels vallen gewoonlijk binnen het hoog-normaal bereik en postmenopauzale niveaus in het laag-normale bereik. Bij mannen piekt het testosterongehalte in de tienerjaren en daalt dan gedurende de volwassenheid.


LAAG TESTOSTERON

wordt meestal veroorzaakt veroorzaakt door veroudering, verwijdering van de eierstokken of testikels, onderdrukking van de eierstok en testiculaire productie door stresshormonen (cortisol), gebruik van voorbehoedsmiddelen en synthetische HRT, en/of schade aan de eierstokken, testikels en bijnieren
door trauma, medicatie, of bestraling therapieën. Chronisch laag testosteron kan leiden tot verlies van botten en/of spieren massa, erectiestoornissen, dunner wordende huid, vaginale droogheid, laag libido,
incontinentie, vermoeidheid, pijnen en pijn, depressie en geheugenverlies.


HOOG TESTOSTERON

is meestal het resultaat van overmatige productie door de eierstokken, testikels en bijnieren of supplementatie met androgenen (testosteron, DHEA). Licht verhoogd testosteron (tussen 50-60 pg/ml) wordt vaak gezien bij postmenopauzale vrouwen als ze in de overgang naar de menopauze komen.
Hoog testosteron bij premenopauzale vrouwen wordt in verband gebracht met polycysteus ovarium syndroom (PCOS), dat op zijn beurt veroorzaakt wordt door insulineresistentie/metabolisme syndroom. Symptomen zijn verlies van hoofdhaar, meer lichaams- en gezichtshaar, acne, en een vette huid.
Suppletie met topisch testosteron in doses die hoger zijn dan niveaus die door de eierstokken (0,3-1 mg) of testes (5-10 mg) kan testosteron verhogen tot een niveau dat boven het fysiologische bereik ligt.

 

DHEA

DHEA is een precursor van testosteron waarvan is aangetoond directe effecten heeft op het immuun
systeem heeft, onafhankelijk van testosteron. DHEA en zijn gesulfateerde vorm, DHEAS, worden voornamelijk geproduceerd door de bijnieren. Jeugdige niveaus zijn aan de hoge kant van het bereik; niveaus dalen met de leeftijd en zijn meestal aan de lager dan normaal bij gezonde mensen van middelbare leeftijd personen. Atleten hebben meestal hogere dan normale DHEAS-spiegels te hebben. Laag DHEAS kan worden veroorzaakt door bijnier uitputting en wordt vaak gezien bij versnelde veroudering en ziekten zoals zoals kanker. Hoge DHEAS wordt geassocieerd met insulineresistentie/PCOS (polycysteuze
eierstokken) of DHEA-suppletie.

 

CORTISOL

Cortisol wordt geproduceerd door de bijnieren klieren als reactie op stressoren, zowel dagelijks (bv. wakker worden, laag bloedsuikergehalte) en ongewoon (bv. emotionele ontsteltenis, infecties, verwondingen, operaties). Cortisol niveaus zijn het hoogst in de ochtend, en dalen dan gestaag gedurende de dag
tot het laagste punt tijdens de slaap.

Cortisol is essentieel bij het reguleren en het mobiliseren van het immuunsysteem tegen infecties en het verminderen van ontstekingen. Het helpt bij het mobiliseren van glucose, de primaire energiebron voor de hersenen, en een normale bloedsuikerspiegel te handhaven. Terwijl normale niveaus van cortisol
essentieel zijn voor het leven en het optimaal functioneren van andere hormonen, met name schildklier
hormoon, chronisch verhoogde niveaus schadelijk zijn voor de gezondheid. Stress en aanhoudend verhoogde cortisol niveaus kunnen bijdragen tot voortijdige veroudering en chronische ziekte.


LAAG CORTISOL

vooral als het laag is gedurende de dag wijst op bijnier uitputting, veroorzaakt door een vorm van stress, b.v. emotionele stress, slaaptekort, slechte voeding, tekort aan voedingsstoffen
tekorten (vooral te weinig vitamine C en B5), fysieke of chemische beledigingen (chemo, bestraling) of synthetische glucocorticoïde medicijnen die de cortisolproductie onderdrukken. Chronische stress
verarmt cortisol en wordt in verband gebracht met symptomen van vermoeidheid, allergieën (immuun
disfunctie), chemische gevoeligheid, koude lichaamstemperatuur, en hunkeren naar suiker.
Symptomen van schildklier tekort kunnen ook voortkomen uit een laag cortisol. Voldoende slaap, lichte lichaamsbeweging, meditatie, juiste voeding (voldoende eiwitten), “bio-identiek” progesteron, bijnier
extracten, kruiden, en voedingsstoffen

supplementen zijn vaak nuttig bij het corrigeren van laag cortisol (hypoadrenie).


HOOG CORTISOL

wijst op een vorm van bijnierstress (zie boven), suppletie met plaatselijk hydrocortison of gebruik van corticosteroïde medicatie. Verhoogde cortisol productie door de bijnieren is een normale reactie op routine stress en is essentieel voor de gezondheid; wanneer stress chronisch is en de cortisolproductie hoog blijft
gedurende een langere periode (maanden/jaren), afbraak van normale weefsels (spier verspilling, dunner worden van de huid, verlies van botten) en onderdrukking van het immuunsysteem het gevolg zijn. Veel voorkomende symptomen van chronisch hoog cortisol zijn slaapstoornissen, vermoeidheid, depressie,
gewichtstoename in de taille, angst.